De rol van impulsiviteit bij overgewicht

Vraag de gemiddelde Nederlander wat het betekent om impulsief te zijn en hij/zij zal iets in de trant van ‘’Dat je zomaar alles zegt’’ of ‘’Dat je niet kan plannen’’ antwoorden. Met dit in gedachte is het misschien niet voor de hand liggend om impulsiviteit te koppelen aan overgewicht. Toch lijkt er een sterke link te zijn tussen impulsiviteit en overgewicht, maar dan moet er wel een andere definitie van impulsiviteit gehanteerd worden.

Het Begrip Impulsiviteit

Een zoekactie op google levert de volgende definitie: Impulsieve personen lijken niet goed in staat hun momentane gedachten of impulsen te onderdrukken en vinden het moeilijk om eerst na te denken voordat zij handelen. In een gesprek kunnen zij bijvoorbeeld er plotseling iets 'uitflappen' of een ongepaste opmerking maken. Uiteraard is deze definitie correct, maar verbergt het totale plaatje van impulsiviteit.

 

 

Impulsiviteit wordt in de psychologie gezien als een multidimensionaal construct bestaande uit drie aspecten (Wingrove & Bond, 1997). Het eerste aspect van impulsiviteit is het reageren in het moment zonder zich bewust te zijn van een mogelijk risico van het gedrag (Eysenck, Pearson, Easting & Allsopp, 1985). Het tweede aspect van impulsiviteit is gevoeligheid voor beloning. Mensen die gevoelig zijn voor beloningen letten meer op belonende dingen en zullen deze ook eerder opzoeken (Avila, 2001). Het derde aspect is inhibitie. Ons vermogen tot inhibitie stelt ons in staat om impulsen of slechte gewoontes die tegen ons doel in gaan te kunnen onderdrukken (Barkley, 1997; Hofmann, Schmeichel & Baddeley, 2012).

Impulsiviteit en Overgewicht

In een ander stuk schrijf ik over de werking van zelfregulatie en hoe ons vermogen tot zelfregulatie ons helpt om ons eetgedrag onder controle te houden. Onderzoekers stellen dat het falen van de zelfregulatie gebeurt doordat het niet lukt om impulsen opgewekt door verleidingen, te onderdrukken (Fujita, 2011). Mensen die hier moeite mee hebben noemen we over het algemeen impulsief. Daarmee is de eerste link tussen impulsiviteit en overgewicht gelegd.

 

In een onderzoek onder gezonde vrouwen is gebleken dat de meer impulsieve vrouwen meer de neiging hadden om te veel te eten dan vrouwen die minder impulsief waren (Guerrieri et al., 2007). In dit onderzoek ging het om impulsiviteit als een karaktertrek. In een ander onderzoek waar er een staat van impulsiviteit werd opgewekt was te zien dat een verhoogde staat van impulsiviteit resulteerde in meer eten (Guerrieri, Nederkoorn, Schrooten, Martijn, & Jansen, 2009).

 

 

De vraag is dan natuurlijk of dat effect van impulsiviteit dan ook zo groot is dat het leidt tot overgewicht. Ook daar zijn aanwijzingen voor. In een groot onderzoek waarbij vrouwen met obesitas vergeleken werden met vrouwen met een gezond gewicht was er een groot verschil in de mate van impulsiviteit. Juist, de vrouwen met obesitas bleken impulsiever dan de gezonde vrouwen (Nederkoorn, Smulders, Havermans, Roefs, & Jansen, 2006). 

Gevoeligheid voor Beloning

Laten we eerst even vast stellen dat voeding kan gelden als een soort van beloning. Meer en meer studies laten zien dat voedsel, in het bijzonder zoet, zout en vet voedsel, de gemoedstoestand op eenzelfde wijze kan beïnvloeden als verslavende middelen zoals drugs dat doen (Geliebter & Aversa, 2003; Saper, Chou & Elmquist, 2002). Voeding zorgt er dus niet alleen voor dat we in leven blijven, het kan ook gebruikt worden om een positief gevoel op te wekken. Dat is dan ook een van de oorzaken van emotie eten. Het eten van bewerkt voedsel waar veel suiker in zit wordt in verband gebracht met plezierige gevoelens. Met name het suiker zorgt voor het vrijkomen van dopamine, een hormoon dat vrij komt bij beloning en wat zorgt voor een prettig gevoel (Abizaid, Gao, & Horvath, 2006).

 

 

Goed. Eten kan dus zorgen voor het vrijkomen van dezelfde hormonen als bij een andere beloning of zelfs drugs. Een extra groot probleem als je nog eens extra gevoelig bent voor het gevoel dat je krijgt na een beloning. En juist mensen met overgewicht blijken daar extra gevoelig voor te zijn (Davis, Levitan, Muglia, Bewell en Kennedy, 2004; Nederkoorn, Braet, Van Eijs, Tanghe, & Jansen, 2006). Zij lijken liever te gaan voor een directe beloning dan dat zij de beloning uitstellen. Zelfs als dit op de lange termijn leidt tot meer verlies. Liever genieten in het moment dan minder genieten, maar daar later meet profijt van hebben.

 

De gevoeligheid voor beloning hangt sterk samen met het eerder genoemde emotie eten (Davis, Strachan, & Berkson, 2004). En juist emotie eten is een sterke voorspeller van overgewicht. Sommigen zeggen zelfs dat het feit dat je een emotie eter bent meer van invloed is op je gewicht dan dat je leefstijl van invloed is. 

Hoe Impulsiviteit tegen te gaan, de rol van Inhibitie

Het laatste construct van impulsiviteit is inhibitie. Het vermogen om impulsen en neigingen te onderdrukken. Ontzettend belangrijk bij het weerstaan van alle verleidingen. Dit blijkt in ieder geval uit één onderzoek, waarbij inhibitie getraind werd. Deelnemers die getraind werden in inhibitie, of het onderdrukken van impulsen, aten minder dan deelnemers die juist getraind werden in impulsiviteit (Nederkoorn et al., 2006).

 

 

Dit doet vermoeden dat hoe vaker je jezelf onder controle houdt, hoe beter je hier in kan worden. Wat vaak ook te zien is bij gewichtsverlies is dat hoe langer iemand zijn gewicht kwijt is, hoe meer succes diegene heeft met op gewicht blijven. Oefening baart kunst dus.

Conclusie

Overgewicht en eetgedrag zijn moeilijke constructen. Het recept om af te vallen is vaak kort en makkelijk: minder eten en meer bewegen. Het probleem is alleen dat juist dit niet lukt bij mensen die overgewicht hebben of problemen ervaren met hun eetgedrag. Dit komt voor een deel doordat er meer meespeelt dan ‘weten hoe je afvalt’ of motivatie. Impulsiviteit in zijn multidimensionale vorm zoals hier beschreven is een van die factoren die ook meespelen.

 

Wat je met deze kennis kan? Weten dat het niet alleen aan je motivatie hoeft te liggen als het niet lukt om je eetgedrag onder controle te kijken. Misschien ben je inderdaad wel impulsiever of gevoeliger voor beloning dan je zelf denkt. Er zijn goede tests om hier achter te komen, over dit soort tests kan je contact met mij opnemen.

 

Weet je al zeker dat deze factoren een rol spelen? Dan is het voor jou zeker zaak om ervoor te zorgen dat je plant. Plan wanneer je boodschappen doet en plan je eetmomenten in. Hoe meer voorbereid jij aan je dag begint hoe meer houvast je hebt. Juist beslissingen in ‘het moment’ kunnen leiden tot minder productieve keuzes. Dit kun je dus het beste voor zijn…

 

 

Voor meer informatie kunnen jullie contact opnemen!

Reactie schrijven

Commentaren: 0